هدايت عامّه مقدّر شده است، و هر فرد صلاحيت اصلاح را دارد، و به ادلّه اى كه در دسترس ما است، بر ما اتمام حجّت شده است. بلا، كه محقّق است، و نيز محقّق است كه آن نتيجه ى اعمال ما است، چنان كه خداوند در قرآن شريف مى فرمايد:
«إِنَّ اللَّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ»(1)
خداوند، نعمتى را كه بر قومى ارزانى داشته تغيير نمى دهد، تا اين كه آنان خود را تغيير دهند.
بنابراين، از عظمت و بزرگى بلا پى مى بريم كه گناهان ما چه قدر بزرگ است.

 تازه، بعد از بلا و ابتلا، در قيامت ما را براى بازپرسى به محكمه مى خوانند و مورد بازخواست قرار مى دهند! كسى كه هزار نفر را كشته است، آيا با كشته شدن او، همه ى گناهانش محو مى شود؟! و با كشته شدن او، همه ى سيّئات او به حسنات تبديل مى شود؟! اين عذر كه «ديگران كردند، ما هم كرديم» مورد پذيرش قرار نمى گيرد، چرا كه هميشه اهل دنيا و كفّار، اكثريّت را تشكيل مى دادند.
بنابراين، تمامى ابتلائات به اختيار خود ما پيش مى آيد، يعنى چون ما اطاعت خدا را به اختيار خود ترك مى كنيم و معصيت او را اختيار مى كنيم، ناچار سزاى كارهاى ما گرفتارى و بلا براى ما است.

1. سوره ى رعد، آيه ى 11.