سؤال: جمله ى «يا... فاقِدَ كُلِّ مَفْقُودٍ.» (1)؛ (اى از بين برنده ى هر معدوم) كه در بعضى از ادعيه ى مأثوره آمده است، به چه معنا است!
جواب: شايد معناى آن اين باشد كه: «يا مُفْنِىَ كُلِّ فانٍ.»؛ (اى نابود كننده ى هر نابود شونده) ؛ يكى از علما و فقها، در مجلسى از آقايى كه جامع معقول و منقول بود، سؤال كرد: معناى «أَلا كُلُّ شَىءٍ ما خَلاَ اللّه‏َ باطِلٌ.»( 2 )؛ (هان! هر چيز به جز خدا باطل و نابود است) چيست؟ پاسخ داد: يعنى «يَنْعَدِمُ كُلُّ شَىْءٍ.»؛ (تمام اشيا معدوم مى شوند). بنابراين، باطل به معناى منعدم و نابود شونده است. در روايت هم داريم كه:
«إِنَّ أَهْلَ الاْءَرْضِ يَمُوتُونَ، وَ أَهْلَ السَّماءِ لايَبْقُونَ.» اهل زمين مى ميرند، و اهل آسمان باقى نمى مانند.(3)

بنابراين، «كُلُّ فانٍ وَ مَعْدُومٍ فَهُوَ مُعْدِمُهُ إِمّا لِعَدَم الاْءِيجادِ، أَوْ بِالنَّقْلِ مِنْ شَىْءٍ إِلى شَىءٍ.»؛ (هر فانى و معدوم را خداوند معدوم مى كند، يا به خاطر عدم ايجاد آن، و يا اين كه آن را از صورتى به صورت ديگر انتقال مى دهد.) و اموات بعد از موت، زندگى را از سر مى گيرند، نه اين كه معدوم و نيست و نابود مطلق شوند. خدا مى داند كه روحانيّون در نشأه ى ديگر مقامشان تا كجا بالا مى رود!

1.بحارالانوار، ج 95، ص 392؛ اقبال الاعمال، ص 646؛ البلدالامين، ص 179؛ مصباح المتهجّد، ص 803؛ مصباح كفعمى، ص 356 و 529.
2.بحارالانوار، ج 22، ص 267؛ ج 67، ص 295؛ مصباح الشريعة، ص 60.
3.بحارالانوار، ج 45، ص 2؛ ارشاد، ج 2، ص 93؛ اعلام الورى، ص 239؛ امالى طوسى، ص 547.